εκπαίδευση και αριστουργηματικά έργα τέχνης χαρακτηρίζουν την
πολιτιστική δραστηριότητα του 11ου αιώνα. Σημαντικές προσωπικότητες της
βυζαντινής σκέψης και επιστήμης, όπως ο Μιχαήλ Ψελλός, ο Ιωάννης
Ξιφιλίνος, ο Ιωάννης Μαυρόπους, δρουν στη διάρκεια αυτή της περιόδου.
Η ίδρυση ανώτατης κρατικής νομικής σχολής από τον αυτοκράτορα
Κωνσταντίνο Θ' Μονομάχο (1042-1055) και η δημιουργία του τίτλου του υπάτου
των φιλοσόφων, που πιθανόν στόχευε στην επίβλεψη όλων των
κρατικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, δηλώνουν ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον
για την οργάνωση της ανώτατης παιδείας.Παράλληλα, εξαιρετικής ποιότητας ψηφιδωτά σύνολα, όπως αυτά του Οσίου Λουκά στη Φωκίδα και της Νέας Μονής Χίου, έργα ψηφιδογραφικών εργαστηρίων της πρωτεύουσας, μνημειώδη εκκλησιαστικά κτίσματα και πολύτιμα έργα μικροτεχνίας λαμπρύνουν αυτή τη σύντομη αλλά ιδιαίτερα σημαντική περίοδο του βυζαντινού πολιτισμού.