Η περίοδος ακμής του μυκηναϊκού πολιτισμού τερματίστηκε στα τέλη του 13ου αιώνα, όταν γύρω στο 1200 π.Χ. όλα τα ανάκτορα της ηπειρωτικής Ελλάδας καταστράφηκαν σχεδόν ταυτόχρονα από ακόμη ανεξακρίβωτες αιτίες. Μαζί τους κατέρρευσε και το αυστηρά ιεραρχημένο σύστημα της μυκηναϊκής διοίκησης. Μετά τις καταστροφές των ανακτόρων, σημειώνονται ριζικές αλλαγές που αφορούσαν την κοινωνική οργάνωση και την οικονομική ζωή, όπως η συρρίκνωση της παραγωγής, ο περιορισμός του εξωτερικού εμπορίου και η κατάργηση της γραφής.

Αν και τα φαινόμενα αυτής της εποχής έρχονται σε έντονη αντίθεση με το προηγούμενο διάστημα της μυκηναϊκής ακμής, τα νέα φαινόμενα δε θεωρούνται μεγάλες πολιτισμικές αλλαγές, καθώς δε φαίνεται να αλλοίωσαν σημαντικά το κοινωνικό υπόστρωμα. Οι ριζικότερες πολιτισμικές αλλαγές έρχονται μετά το τέλος της Υστεροελλαδικής ΙΙΙ Γ, όταν κάνουν την εμφάνισή τους πραγματικά νέα φαινόμενα που εκδηλώνονται κυρίως στα ταφικά έθιμα: το φαινόμενο των ομαδικών ενταφιασμών σε θαλαμοειδείς τάφους σταδιακά καταργήθηκε και ακολούθησε ο ατομικός ενταφιασμός σε απλούς κιβωτιόσχημους τάφους και η καύση των νεκρών.

Τα αίτια της μυκηναϊκής παρακμής έχουν αναζητηθεί κατά καιρούς σε εντελώς διαφορετικές αιτίες, από την επιδείνωση των κλιματικών συνθηκών που ίσως κατέστρεψε τις καλλιέργειες και προκάλεσε ασθένειες στον πληθυσμό και την οικονομική παρακμή που ήταν το αντίκτυπο της διεθνούς κρίσης στην Ανατολή, έως την κοινωνική αναταραχή και την πολιτική αστάθεια που προκλήθηκαν από εσωτερικές έριδες. Ένα αποφασιστικό ρόλο ίσως έπαιξαν και οι ριζικές αλλαγές που σημειώνονται στις μορφές της άμυνας.

Για ένα μεγάλο διάστημα η επικρατούσα άποψη ήταν ότι υπεύθυνοι για την καταστροφή των ανακτόρων ήταν ξένοι εισβολείς που έφτασαν στην ηπειρωτική Ελλάδα από το Βορρά, πράγμα που διαπιστώνεται και από την εμφάνιση της λεγόμενης βαρβαρικής κεραμικής σε στρώματα της Υστεροελλαδικής ΙΙΙ Γ περιόδου. Οι ξένοι επιδρομείς θεωρείται ότι προέρχονταν από τις κεντρικές περιοχές του Δούναβη και έχουν συνδεθεί κατά καιρούς από τους ερευνητές με τα πρώτα ελληνικά φύλα των Δωριέων και με τους "λαούς της θάλασσας" που αναφέρονται σε αιγυπτιακά κείμενα αυτής της περιόδου.