Εξέλιξη Επαφών > Προανακτορική - Αρχαίο Βασίλειο

Σε αυτή την πρώτη περίοδο των επαφών μεταξύ των δύο πολιτισμικών περιοχών φαίνεται πως οι σχέσεις Αιγαίου και Αιγύπτου περιορίστηκαν κατά κύριο λόγο στο επίπεδο των εμπορικών ανταλλαγών. Τα εισηγμένα αιγαιακά και αιγυπτιακά αντικείμενα λειτούργησαν στον τόπο προορισμού τους ως πηγές έμπνευσης στην τεχνική και διακόσμηση ή ακόμα και ως πρότυπα που έγιναν αντικείμενο πιστής μίμησης από τους ντόπιους καλλιτέχνες. Οι πολιτιστικές αυτές επιδράσεις είχαν κυρίως μια κατεύθυνση, από την Αίγυπτο προς την Κρήτη.
Οι πρώτες επαφές του μινωικού πολιτισμού με τα κέντρα της Εγγύς Ανατολής μαρτυρούνται μέσω των εισηγμένων εξωτικών πρώτων υλών, όπως ελεφαντόδοντο από κυνόδοντες ιπποπόταμου και χρυσός. Η προέλευση αυτών των πρώτων υλών από την Αίγυπτο είναι πιθανή, ωστόσο όχι βέβαιη, καθώς αυτές μπορούσαν να αποκτηθούν σε κάποιο από τα συροπαλαιστινιακά κέντρα. Η προέλευση του χρυσού που βρέθηκε στην πρωτομινωική Κρήτη από τις περιοχές του βόρειου Αιγαίου, της Σίφνου ή και της Μικρασίας είναι αμφίβολη, καθώς το πολύτιμο αυτό μέταλλο είναι εξαιρετικά σπάνιο στις Κυκλάδες, οι οποίες σε μια τέτοια περίπτωση θα έπρεπε να λειτουργούσαν ως ένας ενδιάμεσος σταθμός για την εισαγωγή του στην Κρήτη.

Τα πρώτα αιγυπτιακά λίθινα αγγεία έφθασαν στην Κρήτη ήδη κατά την Πρωτομινωική περίοδο. Τα περισσότερα από αυτά προέρχονται από μη στρωματογραφημένα ή σαφώς υστερότερα σύνολα (που ανήκουν έως και στην Ύστερη εποχή του Χαλκού). Δύο τμήματα λίθινων αγγείων από ασφαλή πρωτομινωικά ΙΙ σύνολα της Κνωσού βεβαιώνουν ωστόσο το πρώιμο χρονικό σημείο της εισαγωγής τους στο νησί. Για τα αιγυπτιακά λίθινα αγγεία του Αρχαίου Βασιλείου που βρέθηκαν σε σαφώς μεταγενέστερα σύνολα από την εποχή της κατασκευής τους, και πιο συγκεκριμένα τη Μεσομινωική και Υστερομινωική περίοδο, υπάρχουν δύο πιθανές εξηγήσεις:
α) είτε εισήχθησαν στην Κρήτη ήδη κατά την Προανακτορική περίοδο και βρίσκονταν σε χρήση για αιώνες καθώς μεταβιβάζονταν ως κειμήλια από γενιά σε γενιά,
β) είτε εισήχθησαν στην Κρήτη αρκετούς αιώνες μετά την εποχή κατασκευής τους.

Η εισαγωγή ορισμένων τουλάχιστον αιγυπτιακών αγγείων του Αρχαίου Βασιλείου στην προανακτορική Κρήτη υποδηλώνεται ωστόσο και έμμεσα, με τη βοήθεια δύο δημοφιλών τύπων μινωικών λίθινων αγγείων αυτής της περιόδου, του μικρογραφικού αμφορέα και του μικρού κυλινδρικού αγγείου με ανεστραμμένο χείλος και βάση, τα οποία αντιγράφουν αιγυπτιακά πρότυπα. Το πρωιμότερο ασφαλώς χρονολογημένο παράδειγμα του πρώτου τύπου αγγείου προέρχεται από ένα πρωτομινωικό ΙΙ Α σύνολο σε ένα θολωτό τάφο των Αρχανών.

Οι εμπορικές επαφές με την Αίγυπτο ήδη από την Πρωτομινωική ΙΙ Α, ανεξάρτητα αν αυτές υπήρξαν άμεσες ή έμμεσες μέσω της Συρίας και της Παλαιστίνης, προϋποθέτουν ένα, τουλάχιστον, πολιτικό κέντρο (πιθανότατα την Κνωσό) με στέρεες οικονομικές βάσεις και μια αναπτυγμένη κοινωνική διαστρωμάτωση. Μόνο κάτω από αυτές τις συνθήκες είναι κατανοητή η εισαγωγή πολύτιμων υλικών ή προϊόντων από μακρινές χώρες.

Στο τέλος της Προανακτορικής περιόδου, κατά τη διάρκεια της Μεσομινωικής Ι Α φάσης, έφθασαν στην Κρήτη οι πρώτοι αιγυπτιακοί σκαραβαίοι (Πρώτη Μεταβατική Περίοδος). Οι σκαραβαίοι αυτοί αποτέλεσαν τα πρότυπα για την τοπική παραγωγή μινωικών σκαραβαίων που διακοσμούνται με εγχώρια κρητικά μοτίβα.
Σε αυτή την περίοδο καταγράφονται και άλλες αιγυπτιακές επιδράσεις στη μινωική τέχνη. Κάποιοι τύποι πρωτομινωικών σφραγίδων ή περιάπτων επαναλαμβάνουν σχήματα γνωστά από την Αίγυπτο. Πιο χαρακτηριστικοί ανάμεσα σε αυτά είναι οι τύποι του οκλάζοντος πιθήκου, των αντωπών πιθήκων και των ζώων σε διάταξη tete-beche.
Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία αιγυπτιακής επίδρασης στην Κρήτη κατά τη διάρκεια της Προανακτορικής εποχής αποτελεί το πήλινο σείστρο που βρέθηκε σε έναν μεσομινωικό Ι Α τάφο του νεκροταφείου των Αρχανών. Το μουσικό αυτό όργανο είναι ντόπιας κατασκευής, αντιγράφει ωστόσο χωρίς αμφιβολία το αντίστοιχο αιγυπτιακό.

Για μια πολιτιστική επίδραση στην αντίθετη κατεύθυνση δεν υπάρχουν σαφές ενδείξεις, με την πιθανή εξαίρεση του διακοσμητικού θέματος της καρδιόσχημης σπείρας που διακοσμεί την οροφή του τάφου του Hepzefa στο Ασσιούτ. Ένας τρόπος διάδοσης μινωικών μοτίβων στην Αίγυπτο θα μπορούσε να είναι και η εξαγωγή διακοσμημένων υφαντών ή ταπήτων, μιας κατηγορίας αντικειμένων δηλαδή που είναι δύσκολο να ανιχνευθεί αρχαιολογικά.